Metodologi Argumentasi Hukum dalam Tafsir al-Jami' li Ahkam al-Qur'an al-Qurtubi
Methodology of Legal Argumentation in Tafsir al-Jami li Ahkam al-Qur'an by al-Qurtubi
DOI:
https://doi.org/10.58404/uq.v6i1.789Keywords:
Verses of rulings, Derivation of rulings, Ushul Fiqh, Qurtubi's Interpretation, Preference (Tarjih)Abstract
This study examines the methodology of legal argumentation (al-manahij al-istidlaliyah) employed by al-Qurtubi in his Tafsir al-Jami li Ahkam al-Quran. Previous studies on al-Qurtubis tafsir have generally focused on the thematic discussion of legal verses, the legal rulings he derived, or the overall characteristics of his legal exegesis; however, these works remain largely descriptive and have not specifically analyzed the epistemological structure and argumentative framework underlying his process of deriving legal rulings. This gap has led to a limited understanding of al-Qurtubis tafsir, which is often viewed solely through its legal conclusions, without examining the methodological reasoning that connects textual evidence to those conclusions. This study addresses that gap by reconstructing al-Qurtubis pattern of legal argumentation through an analysis of his use of scriptural evidence, linguistic reasoning, principles of usul al-fiqh, considerations of maqasid al-shariah, and his systematic mechanism of tarjih. Using a qualitative library research approach, the study finds that al-Qurtubi integrates Quranic and prophetic texts with rational legal reasoning and juristic principles to construct a coherent, structured model of legal interpretation. The novelty of this research lies in its systematic reconstruction of al-Qurtubis methodological framework, demonstrating how tafsir methodology and juristic reasoning converge to form a rigorous and contextually relevant model of Islamic legal argumentation.
References
A Zhamashev, dan Kopbayeva R. "Al-Qurtubi, Origin, Teachers and Scientific Works." Sciences of Europe (Prague), no. 90–1 (2022): 23–27. https://cyberleninka.ru/article/n/al-qurtubi-origin-teachers-and-scientific-works.
Abd al-Jawad, Abd al-Jawad Khalaf Muhammad. Madkhal ila al-Tafsir wa Ulum al-Quran. Al-Qahirah: Dar al-Bayan al-Arabi, 2012.
Al-Dzahabi, Muhammad Husain. Al-Tafsir wa al-Mufassirun. 2 ed. Kairo: Maktabah Wahbah, 2003.
Al-Qurthubi, Abu Abdillah Muhammad bin Muhammad Al-Anshori. Al-Jami li Ahkam Al-Quran. Qahirah: Dar Al-Kutub Al-Mishriyyah, 1964.
Azama, Irham Muhammad, dan Havidz Cahya Pratama. "Pandangan Ushul Fikih Al-Qurthubi Dalam Penafsiran Ayat-Ayat Jual Beli." Alhamra Jurnal Studi Islam, 12 September 2023, 125–42. https://doi.org/10.30595/ajsi.v4i2.18413.
Azkiya, Aghna. Kajian Kitab Tafsir Al-Qurtubi Karya Syekh Al-Qurtubi. 2022.
Bachtiar, Tsaalis, dan Dicky Alfinur Rochman. "Analisis Penerapan Hukum Penggunaan Shopee PayLater Sebagai Sarana Jual Beli Dalam Tafsir Al-Qurthubi." Journal of Sharia Economics and Finance 3, no. 1 (Januari 2025): 32–43. https://doi.org/10.34001/jsef.v3i1.1237.
Baghdadi, Abu Ubaid al-Qasim ibn Sallam al-Harawi al-. an-Nasikh wa al-Mansukh fi al-Quran al-Aziz wa ma fihi min al-Faraid wa as-Sunan. At-Tabah ats-Tsaniyah. Ar-Riyad: Maktabah ar-Rushd, 1997.
Bela, Sinta, Ahmad Zabidi, dan Sri Sunantri. "Zina Dalam Surah Al-Isra Ayat 32 Menurut Al-Qurthubi Dalam Tafsir Al Jami Li Ahkam Al-Quran." Jurnal SAMBAS 6, no. 2 (2023): 129–41. https://doi.org/10.37567/sambas.v6i2.2680.
Bin Salih as-Suhaim, Abd ar-Rahman bin Abd Allah. "Manhaj al-Qurtubi fi dafi ma yatawahhammu taaruhahu mina al-ayat fi kitabihi al-Jami li-Ahkam al-Quran." Jamiat al-Malik Saud, 1427.
Bukhari, Abu Abdillah Muhammad ibn Ismail al-. Sahih al-Bukhari. At-Tabah: al-Khamisah. Dimasyq: Dar Ibn Kathir, Dar al-Yamamah, 1993.
Dhahabi, Syamsuddin Muhammad bin Ahmad bin Uthman al-. Siyar Alam al-Nubala. Tahqiq Syuayb al-Arnaüt. Bayrut: Muassasah al-Risalah, 1985.
Dinar al-Baghdadi ad-Daraqutni, Abu al-Hasan Ali bin Umar an-Numan bin. Sunan ad-Daraqutni. At-Tabah al-Ula. Bayrut – Lubnan: Muassasat ar-Risalah, 2004.
Fakhr al-Din al-Razi, Abu Abdillah Muhammad ibn Umar. Mafatih al-Ghayb (al-Tafsir al-Kabir). Al-Tabah al-Talibah al-Thalithah. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi, 1420.
Hafizd, Jefik Zulfikar, I. Nurol Aen, dan Syahrul Anwar. "Metodologi Tarjih Dalil Dalam Istinbath Hukum Islam." Mahkamah: Jurnal Kajian Hukum Islam 9, no. 2 (Desember 2024): 128–39. https://doi.org/10.24235/mahkamah.v9i2.18507.
Haryanto, Moh. Abdul Kholiq Hasan, dan Muthoifin. "At-Tarjihat al-Fiqhiyyah Lil Imam al-Qurthubi Fi Suratil Maidah Min Khilal Kitabihi al-Jami Li Ahkamil Quranil Karim Wa Tathbiqatuha Fil Muamalat al-Muashirah." S2 Thesis, Universitas Muhammadiyah Surakarta, 2021.
Hasan, Syed Mahmudul, Muhammad Fakhruddin, dan Muhammad Furqan al-Hakim. "Al-Manhaj al-Tafsiri fi al-Jami li-Ahkam al-Quran li al-Imam al-Qurtubi wa Tatbiquhu fi Surat al-Tawbah: Dirasah Tahliliyyah." Al-Turath Journal of al-Quran and al-Sunnah 6, no. 1 (Juni 2021). https://doi.org/10.17576/turath-2021-0601-09.
Hifnawi, Muhammad Ibrahim al-. Al-Imam al-Qurtubi: Hayatuhu wa Atharuhu al-Ilmiyyah wa Manhajuhu fi al-Tafsir. Kaherah: Dar al-Hadith, 1994.
Hizbullah, Muhammad Fauzan, dan M. Rasyidul Fikri. "Tafsir Hukmi (Corak Penafsiran Dalam al-Quran)." Jurnal Syntax Imperatif 5, no. 6 (Januari 2025): 1386–94. https://doi.org/10.36418/syntaximperatif.v5i6.572.
i, Abu Abd ar-Rahman Ahmad bin Syuaib an-Nasa. as-Sunan al-Kubra. At-Tabah: al-Ula. Beirut: Muassasat ar-Risalah, 2001.
Ibn Abd al-Halim, Dhu al-Adhhan, dan A. Huda Muhammad Abd al-Razzaq Hisn. "Al-Imam al-Qurtubi wa Kitabuhu al-Jami li-Ahkam al-Quran al-Karim." Majallat Ibn Khaldun li al-Dirasat wa al-Abhath 2, no. 5 (Mei 2022). https://doi.org/10.56989/benkj.v2i5.1055.
Ibn al-Abbar, Abu Abdillah Muhammad bin Abdillah bin Abi Bakr al-Qudai. Al-Takmilah li Kitab al-Silah. Casablanca: Dar al-Maarif, 1989.
Idris ash-Shafii, Abu Abd Allah Muhammad ibn. al-Umm. At-Tabah ats-Thaniyah. Beirut: Dar al-Fikr, 1990.
Ismail, Wan Abdul Fattah Bin Wan. "The Integration of Naqli and Aqli Knowledge in Islamic Law of Evidence in Malaysia." International Conference on Islamic Economics (ICIE) 2 (Agustus 2025): 136–48. https://proceeding.uingusdur.ac.id/index.php/icie/article/view/2882.
Jalal ad-Din as-Suyuti, Abd ar-Rahman ibn Abi Bakr. Tabaqat al-Mufassirin al-Isyrin. At-Tabah al-Ula. Qahirah: Maktabat Wahbah, 1396.
Jarir at-Tabari, Abu Jafar Muhammad ibn. Jami al-Bayan an Tawil Ay al-Quran. At-Tabah al-Ula. Al-Qahirah: Dar Hajr li at-Tibiah wa an-Nassr wa at-Tawzi wa al-Ilan, 2001.
Jidan Ahmad Fadillah, Jusuf Satriani, Mohamad Badrus, dan Iffatin Nur. "Madzhab Dan Istinbath Hukum." Al-Hikmah: Jurnal Studi Agama-Agama 7, no. 2 (November 2021): 235–45.
Khallaf, Abd al-Wahhab. Ilm Usul al-Fiqh. At-Tabah ats-Tsaminah. Syabab al-Azhar: Maktabat ad-Dawah, 1936.
Maarif, Cholid. "Aspek Ushul Fiqih Dalam Tafsir Al Qurthubi: Studi Analisis Q.S. An Nur: 31." Tawiluna 1, no. 1 (Juni 2020): 59–81. https://doi.org/10.58401/takwiluna.v1i1.95.
Marjuni, A. "Karakteristik Nilai dan Moralitas Kepemimpinan Pendidikan Islam." Al Asma 3, no. 1 (Februari 2021): 1–14. https://doi.org/10.24252/asma.v3i1.19046.
Muadzah, Nadiyah. "Ushul Fiqh, Qaidah Fiqhiyyah, and Islamic Jurisprudence: A Review." Journal of Islamic Economics Literatures 3, no. 2 (Desember 2022). https://doi.org/10.58968/jiel.v3i2.130.
Muhammad bin Khaldun, Abd al-Rahman bin. Muqaddimah Ibn Khaldun. Al-Qahirah: Dar al-Fajr li al-Turath, 2004.
Muhammad ibn al-Jawzi, Jamal ad-Din Abu al-Faraj Abd ar-Rahman. Nasikh al-Quran wa Mansukhuh. At-Tabah ats-Tsaniyah. Al-Madinah al-Munawwarah: Imadat al-Bahth al-Ilmi bi al-Jamiah al-Islamiyyah, 2003.
Mujahid al-Qurashi al-Makhzumi, Abu al-Hajjaj Mujahid ibn Jabr at-Tabii al-Makki. Tafsir Mujahid. At-Tabah al-Ula. Misr: Dar al-Fikr al-Islami al-Hadithah, 1989.
Naysaburi, Abu al-Husayn Muslim bin al-Hajjaj al-Qushayri an-. Sahih Muslim. Qahirah: Matbaat Isa al-Babi al-Halabi wa Syurakauh, 1955.
Pranata, Sofyan Puji. "Implikasi Al-Qiraat Al-Asyr terhadap Penafsiran hukum Menurut Al-Qurthubi Dan Al-Thabarsi Dalam Tafsir Ayat Ahkam." Doctoral Thesis, Institut PTIQ Jakarta, 2023.
Rohman, Abdul, Ahmad Jalaluddin Rumi Durachman, dan Eni Zulaiha. "Menelisik Tafsir Al-Jami Li Ahkam Al-Quran Karya Al-Qurthubi: Sumber, Corak dan Manhaj." Jurnal Kawakib 3, no. 2 (Desember 2022): 95–108. https://doi.org/10.24036/kwkib.v3i2.70.
Safadi, Salah al-Din Khalil ibn Aybak ibn Abd Allah al-. al-Waafii bi al-Wafayaat. Beirut: Dar Ihya At-Turast, 2000.
Sawrah at-Tirmidhi, Abu Isa Muhammad bin Isa bin. al-Jami al-Kabir (Sunan at-Tirmidhi). At-Tabah al-Ula. Beirut: Dar ar-Risalah al-Alamiyyah, 2009.
Shams al-Aimmah as-Sarakhsi, Muhammad ibn Ahmad ibn Abi Sahl. al-Mabsut. Misr: Matbaat as-Saadah, 2009.
Sijistani, Abu Dawud Sulaiman ibn al-Asyats al-Azdi as-. Sunan Abi Dawud. At-Tabah al-Ula. Beirut: Dar ar-Risalah al-Alamiyyah, 2009.
Sofii, Shokhib. "The Al-Qurthubis Interpretation Of The Wages Of Teaching The Quran In Al-Jami Li Ahkam Al-Quran." Sophist 6, no. 2 (Desember 2024): 269–82. https://doi.org/10.20414/sophist.v6i2.136.
Shafii, Abu al-Hasan Ali bin Ahmad al-Wahidi an-Nisaburi asy-. Asbab Nuzul al-Quran. At-Tabah ats-Tsaniyah. Ad-Dammam: Dar al-Islah, 1992.
Shafii, Abu Muhammad al-Husayn ibn Masud al-Farra al-Baghawi asy-. Maalim at-Tanzil fi Tafsir al-Quran (Tafsir al-Baghawi). At-Tabah al-Ula. Beirut: Dar Ihya at-Turath al-Arabi, 1420.
Syafril, Syafril. "Tafsir Ahkam Dan Sejarah Perkembangannya." SYAHADAH 10, no. 1 (2022): 1–33.
Zarkashi, Abu Abdillah Badr ad-Din Muhammad az-. Al-Bahr al-Muhit fi Usul al-Fiqh. At-Tabah al-Ula. Misr: Dar al-Kutubi, 1994.
Abd al-Barr ibn Asim an-Namari al-Qurtubi, Abu Umar Yusuf ibn Abd Allah. at-Tamhid lima fi al-Muwatta min al-Maani wa al-Asanid. Al-Maghrib: Wizarat Umum al-Awqaf wa ash-Shuun al-Islamiyyah, 1387.
Abd al-Jalil ar-Rushdani al-Marghinani, Burhan ad-Din Abu al-Hasan Ali ibn Abi Bakr ibn. al-Hidayah fi Sharh Bidayat al-Mubtadi. At-Tabah al-Ula. Beirut: Dar Ihya at-Turath al-Arabi, 2004.
Asim an-Namari al-Qurtubi, Abu Umar Yusuf ibn Abd Allah. al-Istidhkar. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah, 2000.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 najwa rihan zahara

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.







